أبو ريحان البيروني ( مترجم : باقر مظفرزاده )

56

الصيدنة في الطب ( داروشناسى در پزشكى ) ( فارسى )

زبان‌هاى سامى در صيدنه نام مواد دارويى به اين زبان‌هاى سامى و گويش‌هاى آنها آمده است : زبان عربى ( العربية ) : بيرونى آثار خود را به زبان عربى مىنوشت ، هرچند كه عربى زبان مادرىاش نبود و گذشته از آن ، علاقه‌اى نيز به عرب‌ها به‌ويژه عرب‌هاى پيش از اسلام نداشت . او در كار اوليهء خود آثار الباقيه عن القرون الخاليه قتيبة بن مسلم سردار عرب و فاتح آسياى ميانه را به سبب نابود كردن فرهنگ خوارزم بارها سرزنش مىكند . « 177 » برخورد بيرونى با فرهنگ عرب‌هاى پيش از اسلام نيز منفى است « 178 » و عقيدهء خود را در اين‌باره ، هم در ماللهند و هم در آخرين اثر خود يعنى صيدنه ابراز مىكند . « 179 » باوجود اين ، بيرونى به عنوان يك دانشمند با پيروى از اصل عينيت در كارهاى خود ، نرمش و غناى زبان عربى را به شايستگى ارج مىنهد و آن را همچون زبان علمى بين ملت‌ها مىنگرد . او مىنويسد : « علوم را از تمام سرزمين‌هاى جهان به زبان عرب‌ها نقل كرده‌اند . آنها خود را آراسته‌اند ، دلپسند شده‌اند و زيبايىهاى زبان از آنها در شريان‌ها و وريدها دويده است ، هرچند كه هر ملتى زبان خود را زيبا مىپندارد » . نام عربى گياهان ، جانوران و مواد معدنى در صيدنه در بيشتر عنوان‌ها ديده مىشود ، وانگهى در بسيارى از موارد براى يك ماده چند مترادف ، به عربى ذكر شده و به عنوان تأييد ، بارها از شعراى قديم عرب يا از آثار بزرگ‌ترين زبان‌شناسان نقل شده است . لكن عبارت « بالعربية » حدود 70 بار آمده است . گويش يمنى ( لغة اليمن ) : در شمارهء 970 گفته شده است كه ماش به گويش يمنى « اقطن » ناميده مىشود . گويش ثقيفى ( لغة ثقيفية ) : در شمارهء 805 واژهء صفصافة را ثقيفى ناميده است . « ثقيف » نام يك قبيلهء عرب است . زبان سريانى ( السريانية ) : سريانى نام گويش الرهاوى زبان آرامى است ( الرهى - شهرى در شمال بين النهرين ) كه بيش از هزار سال در بخش شرقى امپراتورى روم حاكم ( 177 ) . آثار الباقيه ، 48 ، 63 . ( 178 ) . ماللهند ، 187 . ( 179 ) . نك . همين‌جا ، ص 169 .